ព័ត៌មានក្ដៅ

    កម្ពុជា និង​នីតិរដ្ឋ នៅ​ឆ្នាំ២០១៧-២០១៨

    ដោយៈ ផ្លុង រ៉េត ខេត្តសៀមរាប ថ្ងៃទី 11 ខែ 08 ឆ្នាំ 2018 វេលាម៉ោង 11:55 នាទី ចំនួនអានៈ 3953

    សេចក្តីផ្តើម

    នៅលើ​ពិភពលោកយើងនេះមិន​ថាជាតិសាសណានោះទេ ពលរដ្ឋ​គ្រប់​រូប គ្រប់សញ្ញាតិ​តែង​តែ​ប្រាថ្នា​ចង់​បាន​សេចក្តីសុខ​សន្តិភាព មានសេដ្ឋកិច្ចល្អប្រសើរ ប្រទេស​មាន​ច្បាប់​ទំលាប់​ត្រឹមត្រូវ ​សង្គម​មាន​យុត្តិធម៌ មនុស្ស​ចេះ​គោរព​សិទ្ធិ​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅមក ចេះជួយទុក្ខ​ធុរៈគ្នា​ក្នុង​គ្រាមាន​អាសន្ត។ ​ថ្នាក់​ដឹក​នាំនៃ​ប្រទេសជាតិ​​នីមួយៗ​តែង​តែ​ទទួច​ចង់​អោយ​ប្រទេស​របស់​ខ្លួន មាន​សេដ្ឋកិច្ច​ខ្ពស់ មានសន្តិភាព ​ក្លាយ​ជាប្រទេស​ ”នីតិរដ្ឋ“ ពិត​ប្រាកដ។ តែ​ក្តី​ប្រាថ្នា​ទាំង​អស់​នេះ​ប្រ​ទេស​ខ្លះ​ក៏ទទួល​បាន​ដូច​បំ​ណង​ ឯប្រទេស​ខ្លះ​ ក៏បរាជ័យ ឯខ្លះ​ទៀត​ទើប​តែ​ដុះ​ពន្លកជា​បណ្តើរៗ ​មិន​ទាន់​ឈាន​ទៅ​ដល់​ពាក្យថា ”នីតិរដ្ឋ“ ពិត​ប្រាកដ​នៅ​ឡើយ។ សំនួរសួរថា តើ​ប្រ​ទេស​កម្ពុជា​បច្ចុប្បន្ន​ បាន​ក្លាយ​ជាប្រទេស​ ”នីតិរដ្ឋ“ ហើយ​ឬនៅ? ខាងក្រោម​នេះ​យើង​នឹង​​សិក្សា​ពី​​​ប្រ​ធាន​បទ​មួយ​គឺ ”កម្ពុជា និង​ នីតិរដ្ឋ“។

    ប្រធានបទ ​”កម្ពុជា និង​ នីតិរដ្ឋ“ ជា​ប្រធាន​បទ​មួយ​ដែល​តម្រូវ​អោយ​យើង​ធ្វើ​ការ​សិក្សា​ប្រៀប​​ធៀប​ទោះ​តិច​ក្តី​ច្រើន​ក្តី នូវ​ទំនាក់​ទំនង​រវាង ”ទ្រឹស្តី​នីតិរដ្ឋ“ ជាមួយ​នឹង​សកម្ម​ភាពនានា​ផ្នែក​នយោ​បាយ​សង្គម​កិច្ច​ សេដ្ឋ​កិច្ច​ ច្បាប់​ ក៏ដូច​ជា​វិស័យ​ផ្សេងៗទៀត​ ដែល​រាជរដ្ឋា​ភិបាល​កម្ពុជា​សម្រេច​បាន​ផង កំពុង​អនុ​វត្តផង និង​ទិស​ដៅ​នយោបាយ​នានា​ដែល​រាជ​រដ្ឋា​ភិបាល​នឹង​អនុវត្ត​នា​ពេល​អនាគតផង។ យើង​លើក​យក​តែ​សមិទ្ធិផល​មួយ​ចំ​នួន​របស់​រាជ​រដ្ឋា​ភិបាល​ មក​ឆ្លុះ​បញ្ចាំង​​ធៀប​នឹង​សញ្ញាណ​គ្រឹះនៃ ”នីតិរដ្ឋ“។ ដើម្បី​ធ្វើ​ការ​ប្រៀប​ធៀប​អោយ​កាន់​តែ​មាន​លក្ខណៈងាយ​ស្រួល យើង​ត្រូវ​យល់ច្បាស់​ពី​សញ្ញាណ​នៃ​ពាក្យ​ថា ”នីតិរដ្ឋ“។

    បើ​យើង​ធ្វើ​ការ​បែង​ចែក​ប្រជាពលរដ្ឋ​កម្ពុជា​នាពេល​បច្ចុប្បន្នរវាង​​ អ្នក​នយោបាយ អ្នក​ដឹក​នាំ​ប្រ​ទេស​ អ្នក​ច្បាប់​ គ្រូ​បង្រៀន សាស្ត្រាចារ្យ អ្នក​វិនិយោគទុន អ្នក​បាន​សិក្សា​ខ្ពង់ខ្ពស់​ច្បាស់​ជា​យល់​​ពាក្យ​ថា ”នីតិរដ្ឋ“ តែ​សម្រាប់​ អ្នក​ដែល​មិនបាន​​សិក្សា​រៀន​សូត្រ​ជ្រៅ​ជ្រះ ច្បាស់​ជា​មិន​យល់​ថា ”នីតិរដ្ឋ“ គឺ​ជាអ្វី​នោះ​ទេ បើ​សិន​ជា​អាច​ គ្រាន់​តែ​ធ្លាប់​លឺគេ​និយាយ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ឬក៏ថាតាម​គេ​តែប៉ុណ្ណោះ ឯអត្ថ​ន័យ​ពិត​របស់​ពាក្យ​ថា ”នីតិរដ្ឋ“ ឬប្រទេស​នីតិរដ្ឋ“ មាន​លក្ខណៈ​បែប​ណា​នោះ​ គឺ​ប្រហែល​ជា​​ពុំ​អាច​យល់​ស៊ី​ជម្រៅបានឡើយ។ ពាក្យថា ”នីតិរដ្ឋ“ វាមិន​លំបាក​ក្នុងការ​បក​ស្រាយ​នោះ​ទេ តែអ្វី​ដែល​លំ​បាកនោះ​ គឺចរឹក​របស់​អ្នក​នយោ​បាយ និង​ការ​អនុវត្ត គោល​នយោបាយ​ ដើម្បី​អោយ​ប្រទេស​ជាតិ​មួយ​ក្លាយ​ជាប្រទេស ”នីតិរដ្ឋ“ ពិត​ប្រាកដ។ តើ​ ”នីតិរដ្ឋ“ មាន​ដើម​កំ​ណើត​​មក​ពីណា? ​

    I-ពន្យល់ពាក្យ ”នីតិរដ្ឋ“

    យោតាមវចនានុក្រមរបស់​សម្តេច​ព្រះសង្ឃរាជ ជូន ណាត ពាក្យ​ថា នីតិរដ្ឋ មានន័យ​ដូច​​ខាង​ក្រោម៖

    ”នីតិរដ្ឋ“ = (នីតិ + រដ្ឋ)

    • នីតិ (បា.សំ.) ច្បាប់; ឧបាយជាគ្រឿង​ណែនាំ; បែបផែន; ប្រពៃណី។
    • រដ្ឋ (ន.) (បា.),(សំ.) ដែន, ប្រទេស, អ្នកនៅក្នុង​ដែន, រាស្រ្ត, ប្រជាជន។
    • នីតិរដ្ឋ មានន័យថា ប្រទេសមួយ​ដែល​មាន​ច្បាប់។

    II-សញ្ញាណនីតិរដ្ឋ

    “នីតិរដ្ឋ“ មិន​មែន​ជាបញ្ញតិ​ដែល​កើត​ឡើង​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​យើង​នោះទេ គឺ​ជាពាក្យ​ដែល​ខ្ចី​ពីបរទេស​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ ធានតុផ្សំដំបូង​នៃ “នីតិរដ្ឋ“ ចាប់​បដិសន្ធិក្រោម​រូប​ភាព​ជា​ការ​តស៊ូ​ទាម​ទា ដាក់​អំណាច​រដ្ឋ​អោយ​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់​ច្បាប់​។ បើ​យោង​តាម​លោក B.barret-Kriegel ធាតុ​ផ្សំ​នៃ​ “នីតិរដ្ឋ“ កើត​ឡើង​នៅ​ទ្វី​អឺរ៉ុប​តាំង​ពី​មជ្ឈឹម​សម័យ​មក​ម្លេះ ហើយ​វាចាប់​​ផ្តើម​រីកសាយ​ភាយ​ដំ​បូង​នៅ​អង់គ្លេស នាដើមឆ្នាំ១២១៥ តាម​រយៈការ​តស៊ូ​ទាម​ទា​រហូត​បង្កើត​បាន​ធម្ម​នុញ្ញ​គ្រឹះមួយ​ដែល​​ចែង​ពី​ទំនាក់​ទំនង​រវាង​រដ្ឋ និង​ពលរដ្ឋ​របស់​ខ្លួន ហើយ​ជាពិសេស​បាន​បង្កើត​នូវ​កាតព្វកិច្ច​អោយ​រដ្ឋ​ក្នុង​ការ​អនុវត្ត​សិទ្ធិ​សេរី​ភាព​ផ្ទាល់ខ្លួន​របស់​ពល​រដ្ឋ​និង​រដ្ឋា​ភិបាល​អោយ​ស្ថិត​ក្នុង​អំ​ណាច​របស់​ច្បាប់​ នេះ​ចេះ​តែ​វិវឌ្ឍន៍​ និង​រីក​​សាយ​ភាយ​ជា​បន្ត​បន្ទាប់​ក្នុង​ប្រ​ទេស​អា​មេរីច​ បារាំង (តាម​រយៈ​បដិវត្តន៍) និង​អា​ឡឺ​ម៉ង់។ គេ​ត្រូវ​រង​ចាំ​រហូត​ដល់​សតវត្ស​ទី១៩ ទើប​អ្នក​ច្បាប់​អាឡឺ​ម៉ង់​ហ៊ាន​បើក​ ជាចលនា​ស្ថាបនា​រដ្ឋ​មួយ​ដែល​តម្រូវ​អោយ​រដ្ឋ​ខ្លួន​ឯង​ត្រូវ​តែ​គោរព​ច្បាប់។

    ទស្សនៈស្តី​ពី​នីតិរដ្ឋ​នេះ ត្រូវ​បាន​នីតិវិទូជាតិ​អូទ្រីសឈ្មោះ HaksKellsen អោយ​និយម​ន័យ​សារ​ជាថ្មី​នៅ​ដើម​សតវត្ស​ទី២០ ដោយ​ពោល​ឡើង​ថា ”នីតិរដ្ឋដែល​គ្រប់​គ្រង​បទ​ដ្ឋាន​គតិ​យុត្តទាំង​អស់​ត្រូវ​បាន​រៀប​ចំអោយ​មាន​ឋានានុក្រម​ច្បាស់​លាស់ អនុញ្ញាត​អោយ​រឹត​ត្បិត​បាន​នូវ​វិសាល​ភាព​នៃ​បុព្វ​សិទ្ធិនៃ​រដ្ឋ​នោះ“។ ក្នុង​ទ្រឹស្តីនៃរដ្ឋ​គំរូថ្មី​នេះឃើញថា សុ​ពល​ភាព​នៃ​​វិធាន​នី​មួយៗ អាស្រ័យ​ទៅ​លើ​អនុលោម​ភាព​របស់​ខ្លួន​ធៀប​ និង​វិធាន​ផ្សេងទៀត​ដែល​មាន​ឋានានុក្រម​ខ្ពស់​ជាង។

    សេចក្តី​ប្រកាស​ឯករាជ្យ​របស់​អាមេរីកនាឆ្នាំ១៧៧៦ បាន​ចែង​ថា ”ការ​គ្រប់​គ្រង​រដ្ឋ​ត្រូវ​ធ្វើ​តាម​គោលការណ៍​ស្ម័គ្រ​ចិត្ត​របស់​ពលរដ្ឋ ហើយ​ពលរដ្ឋ​មាន​សិទ្ធិ​ផ្លាស់​ប្តូររដ្ឋា​ភិបាល ប្រ​សិន​បើ​ពលរដ្ឋ​ក្លាយ​ជាជន​រង​គ្រោះ អំពីអំពើ​រំលោភ​បំពាន​នានា ដែល​ផុត​ចេញ​អំពីការ​ប្រើ​របប​អត្តាវសាធិបតេយ្យ​ បែបផ្តាច់ការ​ (របបផ្តាច់ការ​របស់​បុគ្គល​ណាមួយ)។

    សញ្ញាណថ្មីនៃ​នីតិរដ្ឋ​នេះ​​ត្រូវ​បាន​នាំត្រឡប់​ចូល​ប្រទេស​បារាំង​សាជាថ្មីដោយ​លោក R.Carré de Malberg ក្នុង​កំឡុង​ឆ្នាំ ១៩២០-១៩២២ មកម្លេះ ក្រោម​រូប​ភាព​ជាការ​បង្រៀន​ទ្រឹស្តី និង​ទស្សនវិជ្ជា​ច្បាប់។

    តាមទ្សនៈ​ពួក​លោក​ខាង​លិច បើទោះ​​បី​ជានិយម​ន័យ​របស់​វា​មាន​លក្ខណៈ​សំបូរ​បែប​ក៏ដោយ ក៏អាច​និយាយ​បាន​ជារួម​ថា រដ្ឋ​មួយ​ជានី​តិរដ្ឋ នៅ​ពេល​ដែល​រដ្ឋ​នោះ​មាន​ធាតុ​ផ្សំជា​សាវ័ន្ត​របស់​វា​ជាអាទ៍ មាន​ច្បាប់​ដែល​ប្រកប​ដោយ​ស្មារតី​គោរព​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ និង​សិទ្ធិ​មូល​ដ្ឋាន​របស់​ពលរដ្ឋ​ ( ពិសេស​ច្បាប់​របស់​របប​នយោបាយ​បែប​ប្រជា​ធិបតេយ្យ ) មានការ​គោរព​គោលល​ការ​ណ៍​សមភាព​ នៅចំពោះ​មុខ​ច្បាប់​ ឋានានុក្រម​បទដ្ឋានគតិយុត្ត គោល​គារ​ណ៍​បែង​ចែក​អំ​ណាច​រវាង​អ្នក​ធ្វើ​ច្បាប់​​ អ្នក​បដិបត្តិ​ច្បាប់​ និង​អ្នក​ឃ្លាំមើល ការ​អនុវត្ត​ច្បាប់​ដ៏​ឯករាជ្យ​មួយ​ ព្រម​ទាំង​មាន​យន្ត​ការ​គ្រប់​គ្រាន់​សម្រាប់​ធ្វើ​ការ​តវ៉ា ដើម្បី​ការ​ពារ​សិទ្ធិ សេរី​ភាព និង​ប្រយោជន៍​ស្រប​ច្បាប់​របស់​បុគ្គល​គ្រប់​រូប​ជាដើម។

    តាម​ទស្សនៈ​ពួក​បូព៌ាប្រទេស​មាន ចិន​និង​សហព័ន្ធរុស្ស៊ីជាដើម នីតិរដ្ឋ ត្រូវ​ស្ថិត​ក្នុង​បរិបទ​ ស្ថេរភាព​នយោបាយ សន្តិសុខ​សង្គម កំណើនសេដ្ឋ​កិច្ចថេរ និង​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​ប្រកប​ដោយ​ចេរភាព។

    III-តំណាក់កាល​ចាប់​ផ្តើម​នីតិរដ្ឋ​នៅ​កម្ពុជា

    កម្ពុជាប្រកាន់​យក​របប​ប្រជាធិបតេយ្យ​សេរីពហុបក្ស និង​សេដ្ឋ​កិច្ច​ទីផ្សារសេរី ដោយ​សមាហរណកម្មខ្លួន​យ៉ាង​ជ្រៅ​ក្នុង​ចរន្ត ”តំបន់ភាវូបនីយកម្ម“ និង​ ”សាកលភាវូបនីយកម្ម“ ដូច​មាន​សេចក្តី​ចែង​បញ្ជាក់​ស្រាប់​ ក្នុង​បទបញ្ញត្តិ​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ។ តើ​កម្ពុជា​មាន​ធាតុ​ផ្សំអ្វី​ខ្លះ​ នៃ​នី​តិរដ្ឋ ហើយ​តើ​ខ្លួន​ត្រូវ​ធ្វើ​ដូច​ម្តេច​ខ្លះ ដើម្បី​ស្ថាបនា​ប្រទេសមួយ​នេះ អោយ​ក្លាយ​ជា​ប្រ​ទេស​​នីតិរដ្ឋ​ពិត?

    ដើម្បី​រៀប​ចំ​ច្បាប់​អោយ​មាន​ប្រសិទ្ធិភាព ក្នុងការ​ឆ្លើយ​តប​ទៅ​នឹង​តម្រូវ​ការ​របស់​សង្គម​ទាម​ទា​អោយ​យើង​គិត​ទៅ​កត្តាចំបង​ជាច្រើនរួម​មាន សង្គមកិច្ច វប្បធម៌ អរិយធម៌ ផ្នត់​គំនិត​សង្គម ប្រពៃណីទំនៀម​ទំលាប់  ក៏ដូច​ជាស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ច នយោបាយរបស់​ជាតិ និង​ការ​វិវឌ្ឍន៍របស់​សភាពការ​ណ៍អន្តរជាតិ​ដែល​មាន​ឥទ្ធិពល​មក​លើ​តំបន់ ដូច្នេះការកាសាង​នី​តិរដ្ឋ​ដែល​ផ្តើម​ដំបូង​ដោយ​ការ​កសាង​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្នែកច្បាប់ និង​ស្ថាប័ណ​រដ្ឋ​នានា​បាន​ក្លាយ​ជាសកម្ម​ភាព​អទិភាពដែល​ រដ្ឋកម្ពុជាថ្មី ត្រូវ​ចាប់​ផ្តើម​ធ្វើ​ព្រម​គ្នានឹង​ការ​ចាប់​បដិសន្ធិសារជាថ្មិ​នៃ​របប​ប្រជា​ធិបតេយ្យ​សេរីពហុបក្ស និង​សេដ្ឋ​កិច្ច​ទីផ្សារ​សេរិ ក្រោយ​ការ​បោះឆ្នោត​ឆ្នាំ១៩៩៣។

    យោងតាមការ​សិក្សា​ជាលក្ខណៈសំយោគអត្តបទច្បាប់​ និង​មុខ​ងាររបស់​ស្ថាប័ណ​រដ្ឋ​គ្រប់​គ្រង​រដ្ឋ​ក៏ដូច​ជាវត្តមាន​របស់​ស្ថាប័ន​ ឬអង្គភាព​ផ្សេងៗ ដែលមានស្រាប់​នៅ​កម្ពុជា ចាប់​ពី​ឆ្នាំ​១៩៩៣ រហូត​បច្ចុប្បន្ននេះ គេ​អាច​និយាយបាន​ថា​ កម្ពុជានាចុងសតវត្ស​ទី២០ និង​ដើម​សតវត្ស​ទី២១ គឺជាពន្លកថ្មីនៃនីតិរដ្ឋ។

    ការសម្គាល់​ពន្លកថ្មីនៃនីតិរដ្ឋគឺមានធាតុផ្សំរួម​ពីរ​ប្រភេទធំៗ ទី១គឺអត្ថិភាពនៃ​ប្រព័ន្ធ​ច្បាប់​បែប​ប្រជាធិបតេយ្យ និង​ទី២គឺការ​គោរពសិទ្ធិសេរីភាពរបស់​មនុស្ស​និង​ពលរដ្ឋអោយ​បាន​ជាដាច់​ខាត។

    IV-ការបកស្រាយទូទៅនៃពាក្យថា ”នីតិរដ្ឋ“

             ១-ប្រទេសណាដែលគ្មានច្បាប់ ហើយ​ប្រទេស​ណាមានច្បាប់

    យោង​តាមការ​ស្រាវ​​ជ្រាវ​តាំង​ពី​បុរាណកាល​មក​ សូម្បីតែក្រុមកុលសម្ព័ន្ធ ដែល​រស់​នៅ​តាម​ព្រៃ​តាម​ភ្នំ ក៏មានច្បាប់ដែរ បើអត់មាន​ច្បាប់ទេ ពិតជាមិនអាចគ្រប់គ្រង​មនុស្ស​ក្នុង​​កុល​សម្ព័ន្ធ​ គ្រប់គ្រងក្រុមបក្ខពួក គ្រប់គ្រងប្រទេសមួយបានទេ។ ច្បាប់​មាន​ច្រើន​ប្រភេទដូចជា ច្បាប់ព្រៃ ច្បាប់​ធម្មជាតិ ច្បាប់​យុត្តិសាស្ត្រ (Common Law) ច្បាប់​តាក់តែង​មានឯកសារ (Civil Law) សរុប​សេចក្តីទៅប្រទេស​ណា​ក៏មាន​ច្បាប់ដែរ តែ​ប្រើ​ច្បាប់​ផ្សេង​ពី​គ្នា។ សំនួរសួរថា បើ​គ្រប់​ប្រទេស​ទាំង​អស់ រួម​ទាំង​កុលសម្ព័ន្ធ និង​​ក្រុមបក្ខពួកផង សុទ្ធតែមានច្បាប់ ចុះមូល​ហេតុ​អ្វី​បាន​ជា គេ​និ​យាយ​ថា​ប្រ​ទេស​នេះ ជាប្រទេសមាននីតិរដ្ឋ ឯប្រទេសមួយនោះ គ្មាន​នីតិ​រដ្ឋទេ? ព្រោះថា នីតិរដ្ឋ មិន​មែន​មាន​ន័យត្រឹមតែថា ប្រ​ទេស​មួយ​ដែល​មានច្បាប់ប៉ុណ្ណោះទេ តែ​អ្នក​​ត្រូវ​រក​អោយ​ឃើញ​​ថា​ អ្នកណាជា​អ្នកតាក់តែង​​ច្បាប់​ ហើយច្បាប់ចេញពីប្រភពណា ឬមួយ​របប​ដឹក​នាំ​ពី​អតីត​កាល ស្តេច​ជា​អ្នក​តែង​បទ​បញ្ញត្តិ​ រួច​ហើយ​ជា​អ្នក​ដាក់​វិ​ធាន​ការណ៍​ក្នុង​ការ​អនុវត្តន៍​ច្បាប់ ឬ​ក៍​សមា​ជិក​សហ​គមន៍​មួយ​ជា​អ្នក​តែង។ ដែល​គេ​ហៅ​ថា​សង្គម​ប្រ​ជា​ធិប​តេយ្យ ប្រ​ជា​ពល​រដ្ឋ​ជា​អ្នក​ជ្រើស​​រើស​អ្នក​តំ​ណាង រួច​ហើយទុក​សិទ្ធិ​អោយ​អ្នក​តំ​ណាង​របស់គាត់ ជា​អ្នក​តាក់​តែង​ច្បាប់​ ដើម្បី​ប្រ​យោជន៍​ពួក​យើង​ទាំង​អស់​គ្នា។

             ២-ហេតុអ្វីត្រូវបង្កើតច្បាប់

    សូមបញ្ជាក់បន្ថែមថា នីតិរដ្ឋ មិនមែនមានន័យត្រឹមតែថា ប្រ​ទេស​មួយ​ដែល​មាន​ច្បាប់​ប៉ុណ្ណោះទេ ហើយ​ការ​អនុវត្តច្បាប់នោះ មានប្រសិទ្ធិភាព និង​តាម​វត្ថុ​បំ​ណង​របស់​ច្បាប់។​ ច្បាប់​មានល​ក្ខណៈរបស់វាគឺ កំ​ណត់​ព្រំ​ដែន​សកម្ម​ភាព​របស់​មនុស្ស ​ហើយ​ច្បាប់​មាន​លក្ខណៈ​ពិ​សេស​របស់​វា​មួយ​ទៀត​គឺ ចាប់​បង្ខំ​អោយ​មនុស្ស​គោ​រព​អនុ​វត្ត​តាម ហើយ​វា​ធ្វើ​អោយ​មនុស្សដើរ​តាម​ផ្លូវ​ល្អ ទៀត​ត្រង់​ ត្រឹម​ត្រូវ ធ្វើអ្វី​មួយ​​ចេះ​តែ​មាន​អារម្មណ៍​ភ័យ​ខ្លាច​ថា​ខ្លួន​អាច​ធ្វើ​ខុស​ចំពោះ​មុខ​ច្បាប់។ ប៉ុន្តែ​ច្បាប់ត្រូវ​តែ​ផ្តល់​ជា​អត្ថ​ប្រ​យោជន៍​ទូ​ទៅ​ដល់​សង្គម​ ដូច​ជា ការ​ប្រើប្រាស់​ច្បាប់​ក្នុង​ការរៀប​ចំ​សណ្តាប់​​ធ្នាប់​សង្គ​ម​អោយ​មាន​របៀប​រៀប​រយ ក្នុង​វត្ថុ​បំ​ណង​អោយ​មនុស្ស​ទាំង​អស់​រស់​នៅ​ក្នុងសង្គម មានសេចក្តីសុខ​សន្តិភាព។

    ដូច្នោះ សរុប​សេច​ក្តី​មក ចំពោះចម្លើយទាំងពីរខាងលើថា នីតិរដ្ឋ ជាប្រ​ទេស​មួយ​ដែល​មាន​ច្បាប់​ ហើយ​ច្បាប់​នោះ​ត្រូវ​មាន​ការ​តាក់​តែង​ចេញ​ពី​ប្រ​ភព​មួយ​យ៉ាង​ច្បាស់​លាស់ ហើយ​ច្បាប់​នោះ​ត្រូវ​តែ​មាន​អត្ថន័យមួយ ផ្តល់ជា អត្ថ​ប្រ​យោជន៍​ទូ​ទៅ​ដល់​មនុស្ស​រស់ក្នុងសង្គម។ ត្រឹម​តែ​ចម្លើយ​សម្រាប់សំនួរ​​ខាងលើនេះ វា​ពិត​ប្រា​កដ​ណាស់​ថា វា​មិន​ទាន់​មាន​ន័យ​គ្រប់​​គ្រាន់​នោះ​ទេ ដើម្បីសំគាល់ថា ប្រ​ទេស​មួយ​មាន​នីតិរដ្ឋ ឬមិន​មាន​នីតិ​រដ្ឋ​ពិត​ប្រាក​ដ​នៅ​ឡើយ។ ត្រង់ចំណុចនេះ នៅ​មាន​សំ​នួរ​មួយ​ទៀត​សួរ​ថា រក​​អោយ​ឃើញ​នូវ​អត្ថ​ន័យ​ខ្លឹម​របស់​វា​ អត្ថ​ន័យ​បច្ចេកទេសនៃពាក្យថា នីតិរដ្ឋ។

             ៣-ធ្វើ​ដូចម្តេច​ដើម្បីអោយ​សង្គម​មួយអនុវត្តន៍ច្បាប់អោយមាន​ប្រសិទ្ធភាពពិតប្រាកដ

    យើងអាចសំគាល់បាន​​ថា ប្រ​ទេស​មួយ​នេះ មាននីតិរដ្ឋ ឬ​ប្រ​ទេស​មួយ​នោះ​គ្មាន​នី​តិរដ្ឋ​ ពីព្រោះនីតិរដ្ឋ មិន​មែន​មាន​ន័យ​ត្រឹម​តែ​ថា ប្រ​ទេស​មួយ​ដែល​មាន​ច្បាប់​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ​​ ប៉ុន្តែការ​អនុវត្តន៍​ច្បាប់​យ៉ាង​មាន​ប្រ​សិទ្ធិ​ភាព ចំពោះ​បុគ្គល​គ្រប់​រូប រាប់​ចាប់​តាំងពី រាស្រ្តសាមញ្ញ មន្ត្រីរាជការ សមាជិក​រដ្ឋាភិបាល នា​យក​រដ្ឋ​មន្រ្តី​ និង​ព្រះ​មហា​ក្សត្រ។​ ច្បាប់ គឺជាខ្សែរបន្ទាត់ តម្រូវ​អោយ​មនុស្ស​គោ​រព អនុវត្ត ដើរ​តាម​គ្រប់​គ្នា ហើយ​ច្បាប់​មាន​អំ​ណាច​ពេញ​លេញ​អាច​ដាក់​ជា ទណ្ឌកម្ម និង​ពិ​ន័យ​បុគ្គល​ណា​បាន​ប្រពឹ្រត្តិ​ខុស។

    និយមន័យ ឬតាមន័យបច្ចេកទេសចំពោះពាក្យថា ”នីតិរដ្ឋ“ ជាប្រទេស​មួយ​ដែល​មាន​ច្បាប់​ ហើយ​​ច្បាប់​នោះត្រូវអនុវត្តតាមវត្ថុបំណងរបស់វា យ៉ាងមានប្រសិទ្ធិភាព ស្រប​តាម​ន័យ​បច្ចេក​ទេស​នៃពាក្យ នីតិរដ្ឋ យើង​សូម​ទាញ​ភ្ជាប់​មក​ប្រៀប​ធៀប​នឹង​របប​គ្រប់​គ្រង​រដ្ឋ​ក្នុង​ប្រ​ទេស​កម្ពុជា ថាតើ ប្រទេសកម្ពុជាយើង​សព្វថ្ងៃនេះ មាននីតិរដ្ឋហើយ ឬនៅ? ត្រង់​ចំ​ណុច​នេះ មុន​នឹង​យល់​ច្បាស់ថាប្រទេសកម្ពុជា​យើងសព្វ​ថ្ងៃនេះ មាន​នីតិរដ្ឋហើយ ឬនៅនោះ ហេតុ​ផល​ខាង​ក្រោម​នេះ ​ជា​ចម្លើយ​ឆ្លើយ​ប្រាប់​ថា មាន ឬអត់?

    យើង​សង្កេត​ឃើញថាច្បាប់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា មិន​ទាន់​មាន​អំ​ណាច​ឥទ្ធិ​ពល​គ្រប់​គា្រន់​ចំ​ពោះ​មនុស្ស​គ្រប់​គ្នា​នៅឡើយទេ ជាពិសេស​មនុស្សមួយ​ចំនួន ជាស​មា​ជិក​រាជ​រដ្ឋា​ភិបាល ពុំ​មាន​រងឥទ្ធិពលពីច្បាប់ នៅពេលគេប្រព្រឹត្តខុស។

             ៤-តើធ្វើ​យ៉ាង​ណាអោយ​ប្រទេស​មួយក្លាយជានីតិរដ្ឋ

    ដើម្បី​អោយ​ប្រទេស​កម្ពុជា​មាន​នី​តិរដ្ឋ គឺត្រូវ​តែ​អនុ​វត្ត​ច្បាប់​អោយ​មាន​ប្រ​សិទ្ធិ​ភាព គឺ​ត្រូវរៀបចំប្រព័ន្ធ​តុល្យភាព​អំណាច​រវាងអ្នក​គ្រប់​គ្រងប្រ​​ទេស ជា​មួយ​នឹង​ប្រ​ជា​ពល​រដ្ឋ ​ហើយ​ជាប្រ​ព័ន្ធ​មួយដែល​ធានាអំណាចទាំង​បី (អំណាច​នីតិបញ្ញតិ អំណាច​នីតិប្រ​តិបត្តិ និង​អំណាច​នីតិវិន្និច្ឆ័យ) ឲ្យស្មើគ្នា ដាច់ពីគ្នា​ មិន​មាន​ស្ថាប័ន​ណា​មួយ​អាច​លូក​ដៃ ឬ​រំ​លោភ​គ្នា​បាន​ មានន័យ​ថាស្ថាប័ននីមួយៗអាច​ត្រួត​ពិនិត្យ​តាម​ដាន​​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅមក ឬហៅថា ប្រ​ព័ន្ធ​ Check and Balance។ សេរីភាព​ក្នុង​ការ​បញ្ចេញ​​មតិ និង​ការ​​គោរពសិទ្ធិមនុស្ស​ក៏​ជា​កត្តា​មួយយ៉ាង​សំខាន់​ផង​ដែរ សំរាប់​ប្រ​ទេស​ដែល​ប្រ​កាន់​យក​​របប​​លទ្ធិ​ប្រជាធិប្យតេយ្យ សេរីពហុបក្ស។

    ការ​ដឹកនាំរដ្ឋមួយដោយ​អំណាចប្រមូលផ្តុំ ទៅលើកណ្តាប់ដៃបុគ្គលម្នាក់​ ឬបុគ្គល​មួយ​ក្តាប់ ដើម្បី​​ដាក់ចេញវិធានការកំ​ហិតអោយមានការអនុវត្តន៍ច្បាប់អោយ​មាន​ប្រ​សិទ្ធិ​ភាព ចំ​ពោះ​ការ​ដឹក​នាំបែបនេះ គឺអ្នកដឹកនាំ មានអំណាចផ្តាច់ការ អំណាចប្រមូលផ្តុំ ក្តាប់ក្នុងកណ្តាប់ដៃ អង្គុយ​នៅ​ពីលើច្បាប់ ហើយ​ច្បាប់ចំពោះបុគ្គលប្រមូលផ្តុំអំណាច គ្មាន​ប្រ​សិទិ្ធ​ភាព​អ្វី​ទាំង​អស់​ វាស៊ីសងទៅលើឆន្ទៈរបស់គាត់ បើ​គាត់​យក​ច្បាប់​មក​អនុ​វត្ត​ គេហៅគាត់ថា ជា​មេ​ដឹក​នាំ​ដែល​មានឆន្ទៈ ច្បាប់ចំពោះបុគ្គលមេដឹកនាំរបៀបនេះ មានតម្លៃត្រឹមតែ ជាសីលធម៌ គាត់​គោរព ឬ មិនគោរព វាអាស្រ័យលើ ឆន្ទៈរបស់គាត់ ហើយ​គ្មាន​ទណ្ឌកម្មអ្វីអាចដាក់​​​ទៅ​លើ​គាត់ឡើយ។ អ្នក​ច្បាប់ស្ថិត​ក្រោម​អំ​ណាច​របស់​បុគ្គល​ម្នាក់ ឬបុគ្គល​មួយ​ក្តាប់ ដូច្នេះ ច្បាប់​មិន​អាច​​ធ្វើអ្វីទៅលើបុគ្គលនោះ​បានទេ ពី​ព្រោះ​គាត់ប្រមូលផ្តុំ​អំណាច​ទាំង​អស់ អំណាច​ទាំង​អស់ជា​របស់រដ្ឋ ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​កណ្តាប់​​ដៃរបស់គាត់ ឬក្រុមបក្ខពួករបស់គាត់ អំ​ណាច​របស់​គាត់ពេញដៃ ដោយ​សា​គាត់​អាច​ជ្រើស​រើស​បង្កើត​កង​ក្រុម​អង្ស​រក្ស​ដើម្បី​ការ​ពារ​ខ្លួន​ឯង​បាន និងអាច​ចាត់​តាំង​ ប៉ូលីស ទាហាន យោធាបាន។ ច្បាប់​ចំ​ពោះ​បុគ្គល​មេ​ដឹក​នាំ​ប្រ​ភេទ​នេះ ​វា​ប្រៀប​បាន​ដូចជា អំបោះមួយសរសៃ​យកទៅចងជើងដំរីអញ្ជឹង។ សព្វ​ថ្ងៃ​ប្រ​ទេស​កម្ពុជា​របស់​​​យើង​កំ​ពុង​ដឹកនាំក្នុង​ទម្រង់​បែប​ហ្នឹង ​គឺ​ដឹក​នាំ​ប្រ​មូល​ផ្តុំ​អំ​ណាច​ទៅ​លើ​បុគ្គល​​ហើយការដឹកនាំតាមទម្រង់បែបរបៀបនេះ មិន​មាន​ប្រ​សិទ្ធិ​ភាព​ចំ​ពោះ​ស្រុក​ខ្មែរ​សោះឡើយ មន្ត្រី​រាជការ​មួយចំនួន​ធ្វើ​អ្វី​ៗក្បត់ឆន្ទៈខ្លួនឯង ​ក្បត់ឆន្ទៈ​រាស្ត្រ​បញ្ហា​កើត​ឡើងសព្វ​បែប​យ៉ាង ដូចជា អំពើពុករលួយគ្រប់ស្ថាប័ន រួម​ទាំងស្ថាប័នអប់រំ ដែល​ជា​កន្លែង​ផ្តល់នូវពុទ្ធិ បណ្តុះចំណេះដឹង និងផ្តល់ជាភាពជាគំរូ ជា​ធន​ធាន​មនុស្ស​ក្នុង​សង្គម ជាកោសិការក្នុង​សង្គម និងប្រជាពលរដ្ឋ។ តុលាការមិនឯករាជ្យ អ្នក​មាន​លុយ​ មាន​អំ​ណាច​ អ្នក​ធំ ឬ​មន្រ្តី​រាជ​រដ្ឋាភិ​បាល​តែង​តែឈ្នះក្តី នឹង​ប្រ​ជា​ពល​រដ្ឋ​សាមញ្ញ​ អំពើអយុត្តិធម៌ តែង​កើត​ឡើង​មានចំ​ពោះជនប្រុសស្រីក្រីក្រ ទន់​ខ្សោយ​ជា​ញឹក​ញា​ប់ ដោះស្រាយមិនចេញ ដូច​ជា​ការ​រំ​លោភ​បំពាន​យក​ដីធ្លីរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ​ស្ទើរ​គ្រប់​​ទី​កន្លែង ការ​កាប់​បំផ្លាញ​ព្រៃ​ឈើ ​ការហូរ​ចូលជ​នអន្តោប្រវេសន៍ខុស​ច្បាប់​រាល់ថ្ងៃ​ ពាស​ពេញ​ផ្ទៃ​ប្រ​ទេស អ្នក​ប្រើ​ប្រាស​ និង​ជួញដូរគ្រឿងញៀនចាប់​មិន​ចេះ​អស់ ក្មេង​ពាល​ក្មេង​ទំនើងកាប់ចាក់​ផឹក​ស៊ី​បង្ហោះម៉ូតូ អាហារ​បន្លែ​ផ្លែឈើនាំចូល​មក​ពី​ប្រទេស​ជិត​ខាង​គ្មាន​ការ​ត្រួតពិនិត្យ​ មន្ត្រី​តាម​ច្រក​ព្រំដែន​ស៊ី​សំណូក​សូក​ប៉ាន់​អោយ​គេ​នាំ​ចូល​នូវ​ឥវ៉ាន់​ខូច​គុណភាព និង​មាន​ជាតិគីមី កត្តាមួយ​ចំនួន​​នេះ​ហើយ​​ ដែល​ជា​ហេតុ​នាំ​អោយ​​កើត​មាន​ភាព​អចលាចល អ​សន្តិ​សុខ​ និង​ឈាន​ទៅ​ដល់​ការ​បាត់​បង់​ប្រ​ទេស​ក៏​អាច​ថាបាន នៅ​ពេល​អនាគតខាងមុខ ភាពអនាធិបតេយ្យ អសីលធម៌សង្គម ជា​ដើម។ យើង​ទាំង​អស់​គ្នាសាក​ស្រ​ម៉ៃ​សញ្ជឹង​គិត​សាក​មើល​ថា បើ​យើង​ឃើញ​មាន់​មួយ​ក្បាល​ វា​កំពុង​ពងលើស្រូវ​ដែលយើងកំពុង​ហាល តើយើងសង្ឃឹមច្បាស់ទេថា មាន់​ហ្នឹង​វា​មិន​ស៊ីស្រូវ​នោះ ភាគ​រយ​តិចណាស់ច្បាស់ថា វាមិនស៊ីស្រូវ វា​ស្ថិត​នៅ​លើ​ឆន្ទៈ​មាន់។​ តួ​យ៉ាង​វា​ដូច​ជា ប្រ​ព័ន្ធ​ដឹក​នាំរដ្ឋដែល​ប្រមូលផ្តុំអំណាច ហើយ​ពឹង​ផ្អែក​ទៅ​លើ​ឆន្ទៈ​របស់​មេ​ដឹក​នាំ គេ​ចង់​ស៊ីស្រូវ គេស៊ី គេមិនចង់ស៊ីស្រូវ គេមិនស៊ី មក​ដល់​ចំ​ណុច​ហ្នឹង​ យើង​អាច​វាយ​តម្លៃថា ការដឹកនាំរដ្ឋមួយដោយ​អំណាចប្រមូលផ្តុំ ទៅ​លើ​កណ្តាប់​ដៃ​បុគ្គល​មួយក្តាប់ រួច​ហើយ​ដាក់​ចេញ​វិ​ធាន​ការណ៍​ជា​កំ​ហិត​អោយ​មាន​ការ​អនុវត្តន៍​ច្បាប់​ គឺមិនមានប្រសិទ្ធិភាព​គ្រប់​គ្រាន់ទេ ហើយ​ក៏​មិនមែនជាជំរើសល្អដែរ។

    V-ចំណាត់ថ្នាក់នីតិរដ្ឋ​នៅកម្ពុជា

    នីតិរដ្ឋ​នៅ​កម្ពុ​ជាមាន​ចំណាត់​ថ្នាក់លើ​ប្រ​ទេស​ ​វេ​ណេ​ស៊ុយ​អេ​ឡា ​តែប៉ុណ្ណោះ​ក្នុងចំណោម​១១៣​ប្រទេស​លើ​ពិភពលោក​។ នេះ​បើតាម​ស​ន្ទ​ស្សន៍​ស្តីពី​នីតិរដ្ឋ (Rule of Law Index) របស់​គម្រោង​យុត្តិធម៌​ពិភពលោក (World Justice Project) សម្រាប់​ឆ្នាំ​២០១៧-២០១៨ ។​

    ស​ន្ទ​ស្សន៍​ស្តីពី​នីតិរដ្ឋ (Rule of Law Index) របស់​គម្រោង​យុត្តិធម៌​ពិភពលោក (WJP) ប្រចាំឆ្នាំ​២០១៧-២០១៨ បាន​សិក្សា​លើ​ប្រទេស​ចំនួន​១១៣​លើ​ពិភពលោក​។ ការសិក្សា​ផ្តោតលើ​ចំណុច​សំខាន់​ចំនួន​៨ ដែល​រួមមាន៖

    -អំណាចរដ្ឋាភិបាល

    -អវត្តមាន​នៃ​អំ​ពើ​ពុក​រលួយ​

    -រដ្ឋាភិបាល​បើកចំហរ

    -សិទ្ធិ​ជា​មូលដ្ឋាន

    -សណ្តាប់ធ្នាប់​និង​សន្តិសុខ

    -ការអនុវត្ត​បទបញ្ញត្តិ

    -យុត្តិធម៌​ស៊ីវិល

    -​យុត្តិធម៌​ព្រហ្មទណ្ឌ​។​

    ​ស​ន្ទ​ស្សន៍​ស្តីពី​នីតិរដ្ឋ​របស់ WJP  បង្ហាញថា ដា​ណឺ​ម៉ាក​មាន​ពិន្ទុ​ល្អ​ជាងគេ បន្ទាប់មក​មាន ន័​រវេ​ស ហ្វាំ​ង​ឡង់ ស៊ុយអែត ហូ​ឡង់ អាល្លឺម៉ង់ នូ​វែ​ល​សេ​ឡង់ អូទ្រីស កាណាដា និង​អូស្ត្រាលី​។ សិង្ហ​បុរី ស្ថិតនៅ​លេខ​១៣ សហរដ្ឋអាមេរិក​ស្ថិតនៅ​លេខ​១៩​។​

    កម្ពុជា​ស្ថិតនៅ​ចំណាត់ថ្នាក់​លេខ​១១២ ដោយ​ឈរ​ពីលើ ​វេ​ណេ​ស៊ុយ​អេ​ឡា តែមួយ​ប៉ុណ្ណោះ​។ ខណៈ​អ៊ូ​ហ្គ​ង់​ដា ប៉ា​គី​ស្ថាន បូ​លី​វី អេ​ក្យូ​ពី ស៊ីម​បា​វ៉េ កា​មេ​រូ​ន អេ​ហ្ស៊ី​ប និង​អា​ហ្វ​ហ្គា​នី​ស្ថាន បែរជា​ត្រូវបាន WJP វាយតម្លៃ​ឃើញថា មាន​ចំណាត់ថ្នាក់​គ្រាន់បើ​ជាង​កម្ពុជា​។

    VI-សេចក្តីសន្នីដ្ឋាន

    ​បើ​យើង​ក្រលេក​មើល​ប្រ​ទេស​កម្ពុជាតាំង​ពី​បុរាណកាល​មក​ ឃើញ​ថា​ប្រទេស​ដ៏កម្សត់​មួយ​នេះ​រង​នូវ​សង្គ្រាម​រាំរៃ​បែក​បាក់​ហិន​ហោច​ខ្លោច​ផ្សា សត្រូវ​ជិត​ខាង​ប៉ុនប៉ង​យាយី​ស្ទើរ​គ្រប់​ពេល​វេលាគ្មាន​ពេល​ស្រាក​ស្រាន ប្រទេស​ធ្លាប់​ធំល្វឹង​ល្វើយ​គ្រប​ដណ្តប់​ដល់ទឹកដីប្រទេស​​ឡាវ ថៃ​ និង​វៀតណាម ក្រោយ​មក​ទឹក​ដី​រីករិលរួញរួមរឹតស្ទើរតែអស់​។ សម័យ​ឆ្នាំ១៩៧៥-១៩៧៩ របប​ប៉ុលពត​ប្រល័យ​ពូជសាសន៍ បាន​សម្លាប់​ប្រជាជន​ខ្មែរ​ បី​លាន​នាក់​ស្ទើរ​តែ​ដាច់​ពូជទៅហើយ​។ ​បន្ទាប់ពី​សង្គ្រាមសម្លាប់​រង្គាលនេះ នៅ​ឆ្នាំ១៩៩៣ យើង​ឃើញ​ថា កម្ពុជា​ចាប់​​ផ្តើម​បើក​មុខ​មាត់​ថ្មីលើ​ទឹក​ដីចាស់ ដោយ​រៀប​ចំ​បោះឆ្នោតសកល ដើម្បី​ជ្រើរើស​តំ​ណាង​​រាស្ត្រ និង​នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី​ ក្នុងការ​ដឹក​នាំនាវាកម្ពុជាឆ្ពោះទៅរក​របប​លទ្ធិ​ប្រ​ជា​ធិប្ប​តេយ្យ សេរី​ពហុ​បក្ស និង​សេដ្ឋ​កិច្ច​ទីផ្សារសេរី។ កម្ពុជាខិតខំរៀបចំប្រព័ន្ធច្បាប់ បើក​ចំ​ហរ​ជើង​មេឃអោយ​អង្គការ អង្គការសិទ្ធមនុស្ស សង្គមស៊ីវិល ស្ថាប័នផ្សព្វផ្សាយឯករាជ ចូល​សហ​ការ ដើម្បី​អោយ​ប្រទេស​មួយនេះឈានទៅ​រក​ នីតិរដ្ឋ។ ជាអកុសល្យ ពន្លក​នីតិរដ្ឋ កំពុង​តែ​ពន្លង មិន​ទាន់​រឹងមាំស្រួល​បួលផង ត្រូវ​បានវាយោនយោបាយ​នៅ​កម្ពុជានា​ឆ្នាំ២០១៧-២០១៨​នេះ បក់បោកបាក់​បែក​ខ្ទិច​ខ្ទីបាត់​ទៅហើយ ដោយហេតុថា នៅ​ឆ្នាំ២០១៧-២០១៨នេះ សង្គមស៊ីវិល អង្គការ​សិទ្ធិមនុស្ស អ្នក​សារព័រមានបរទេស ត្រូវ​បាន​រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបិតចោល ដេញចេញ និងតុលាការ​មិន​ឯករាជ ចាប់ដាក់គុគច្រវ៉ាក់ រួម​ទាំង​អ្នក​នយោបាយ​គណបក្ស​ប្រឆាំងផង។ ទង្វើ​ជាច្រើន​ទាំង​នេះហើយដែល​ធ្វើ​អោយ​កម្ពុជា​នៅ​ឆ្នាំ ២០១៨ នេះ នីតិរដ្ឋ ធ្លាក់​ដល់​ចំណាត់​ថ្នាក់​លេខ ១១២ ក្នុង​ចំណោម១១៣​ប្រទេស៕

    VII-ឯកសារយោង

    ១-សៀវភៅ នីតិរដ្ឋបាល របស់សកលវិទ្យាល័យ​បៀលប្រាយ

    ២-គេហទំព័រ https://km.wikipedia.org/wiki/នីតិរដ្ឋ

    ៣-គេហទំព័រថ្មីៗ https://thmeythmey.com/?page=detail&id=61449

    ៤-ស​ន្ទ​ស្សន៍​ស្តីពី​នីតិរដ្ឋ​របស់ WJP (World Justice Project) សម្រាប់​ឆ្នាំ​២០១៧-២០១៨

    ស្លាក:  ព័ត៌មានថ្មីៗ  ចំណេះដឹងទូទៅ  សំនេរតែងសេចក្ដី  ច្បាប់  កម្ពុជា និងនីតិរដ្ឋ 

    ព័ត៌មានដែលមានទំទាក់ទំទង

    ព័ត៌មានផ្សេងៗទៀត
    ផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម

     ព័ត៌មានជាតិ
    បរិយាយថ្ងៃនេះ៖ សម្តេចហ៊ុនសែន សម្តេចសខេង និងឯកឧត្តម ទៀសីហា ហេតុអ្វីមិនដកចៅសង្កាត់បំផ្លាញជាតិឈ្មោះ ក្អោប រ៉ន ចោល?នរណាៗក៏គេបានដឹង​ដែរថាលោក ក្អោបរ៉ន ចៅសង្កាត់ជ្រាវ​ជាជនបំផ្លាញធន​ធាន​ធម្ម​ជាតិ បំផ្លាញ​ជាតិ ហើយ​​បំផ្លាញសន្លឹក​ឆ្នោត​របស់គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា ដោយ​ទង្វើ​ពុក​រលួយចាក់ឬស​​កប់​យ៉ាង​ជ្រៅពុំអាច​កែប្រែបាន​រប...Read more
    តើលោក ផ្លុងរ៉េត ចាងហ្វាងកាសែតកម្ពុជាសុវណ្ណភូមិ គួរចូលតុលាការតាមដីកាកោះឬទេ?លោក ផ្លុងរ៉េត អាយុ៣៩ឆ្នាំ បច្ចុប្បន្នស្នាក់នៅភូមិតាចេក​ សង្កាត់ជ្រាវ ក្រុង​សៀម​​រាប មុខរបរ​ជា ចាងហ្វាង​កាសែត កម្ពុជាសុវណ្ណភូមិ ដែលមានទីស្នាក់ការ​កណ្តាល​ក្នុង​ភូមិ​ជ្រាវ សង្កាត់ជ្រាវ ក្រុង​សៀមរាប មានគេ...Read more
    រដ្ឋមន្ត្រីទេសចរណ៍៖ ភ្នំគូលែននឹងក្លាយទៅជាតំបន់ទេសចរណ៍វប្បធម៌ធម្មជាតិ ដ៏ទាក់ទាញថ្មី ដែលមានស្ដង់ដាត្រឹមត្រូវក្រសួងទេសចរណ៍ មានគម្រោងជំរុញការរៀបចំតំបន់ភ្នំគូលែនទៅជា «តំបន់​ទេស​ចរណ៍វប្បធម៌ ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងធម្មជាតិ» រួមទាំង «ទេសចរណ៍ផ្សងបែបផ្សងព្រេង» ដ៏ទា​ក់ទាញ​ថ្មីមួយ​ទៀតនៅខេត្តសៀមរាប...Read more
    កម្លាំងចម្រុះចុះឃាត់គ្រឿងចក្រកាយដីលក់ក្រោមលេសថាធ្វើបារាយណ៍វេលាម៉ោង៤រសៀល ថ្ងៃទី៣០ ខែមិនា ឆ្នាំ២០១៩នេះ កម្លាំងចម្រុះដែលដឹកនាំដោយលោក សុ ថុល នាយករដ្ឋបាលសាលាខេត្តសៀមរាប កម្លាំងស្នងការនគរបាលខេត្តសៀមរាបដែលដឹកនាំដោយ ឯកឧត្តម ម៉ក ធារា ស្នងការរងខេត្តសៀមរាប និងកម្លាំងអធ...Read more
    ឃាត់ខ្លួន ជនជាតិចិន១៦៤នាក់ ពាក់ព័ន្ធករណី បើកល្បែងភ្នាល់តាមប្រព័ន្ធ Internet នៅក្នុងក្រុងសៀមរាបនៅព្រឹកថ្ងៃទី២៨ខែមិនាឆ្នាំ២០១៩នេះ កម្លាំងនគរបាលប៉ុស្តិ៍រដ្ឋបាលសង្កាត់ស្វាយដង្គំ និងកម្លាំងនគរបាលផ្នែកអន្តោប្រវេស ដឹកនាំដោយលោកវរសេនីយ៍ឯក ណុប សារ៉ាក់អធិការនៃអធិការដ្ឋាននគរបាលក្រុងសៀមរាប សហការណ៍ជាមួយ កម្...Read more
    សម្តេចសង្ឃរាជ ទេពវង្ស បានចេញលិខិតនិរាករណ៍ការប្រគល់សិទ្ធិអោយលោកគង់មង្គលធ្វើបារាយណ៍ និងសាងសង់អាគារផ្សេងៗ តែគង់មង្គល និងលោក ក្អោបរ៉ន នៅតែផ្គើនគំរោងធ្វើ​បារាយណ៍របស់សម្តេច​សង្ឃរាជទេពរង្ស នៅក្នុង​សង្កាត់​ជ្រាវ ក្រុង​សៀម​​រាប​ មានការ​ចម្រូង​ចម្រាសតាំងពី​ការ​ចាប់ផ្តើម​រហូត​ដល់បច្ចុប្បន្ន ដោយ​មាន​មតិពីរ​ផ្ទុយ​​គ្នា​១-លោក ក្អោមរ៉ន ចៅសង្កាត់ជ្រាវ ល...Read more
    អាគារខ្ពស់សន្លឹមសាងសង់គ្មានច្បាប់អនុញ្ញាត យកឈ្មោះអ្នកធំ២នាក់មកប្រើអាគារមួយខ្នង​សាង​សង់ជិតរួច​រាល់ដោយ​គ្មាន​ច្បាប់​អនុញ្ញាតអ្វីបន្តិចសោះ ស្ថិត​ក្នុងភូមិ​ស្ទឹងថ្មី​ សង្កាត់ស្វាយដង្គំ ក្រុង​សៀមរាប ហើយ​ម្ចាស់​អាគារឈ្មោះលោកស្រី ហ៊ុយ នីន ​បាន​យកឈ្មោះ​អ្នក​ធំ២នាក់​មក​ធ្វើ​...Read more
    លោក​ សេង​ ឈួន​មេជញ្ជីងថ្លឹ​ងរថយន្តទូ​ទាំងប្រទេស​គួរពិនិត្យ​មើលលោក​ អ៊ុន សុធា​ប្រ​ធានមន្ទីរ​សាធារណ​ការនិងក្រុ​មម​ន្ត្រីប្រចាំស្ថា​នីយ៍ជញ្ជីង​ថ្លឹងរ​ថយន្តផ្លូវជា​តិលេខ​៨ប្រ​ព្រឹត្តអំ​ពើពុក​រលួយតាម​ប្រភពពី​ក្រុម​ឈ្មួញ ​និង​ក្រុមអាជីវករ​ដឹកជញ្ជូន​ទំនិញ​ ឆ្លងកាត់​ស្ថានីយ៍​ជញ្ជីង ​រថយន្ត​ផ្លូវជាតិ​លេខ​៨ បាន​ឲ្យ​ដឹង ថា ទោះបី​ពួកគេ​ផ្ទុក​លើស​ទម្ងន់​ ឬ​មិន​លើស​ទម្ងន់​យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ត្រូវ​បង់លុយ​តាម...Read more
    គំរោងធ្វើបារាយណ៍នៅសង្កាត់ជ្រាវ តែកាយដីលក់២០ហិចតា ក្នុងតំលៃ២ម៉ឺនដុល្លារ១ហិចតា ដោយយកឈ្មោះសម្តេចសង្ឃទេព វង្ស មកកាងគំរោងធ្វើបារាយណ៍នៅសង្កាត់ជ្រាវ តែកាយដីលក់២០ហិចតា ក្នុងតំលៃ២ម៉ឺនដុល្លារ១ហិចតា ដោយយកឈ្មោះសម្តេចសង្ឃទេព វង្ស មកកាង។ ...Read more
    ការិយាល័យចរាចរណ៍ផ្លូវគោកនៃស្នងការដ្ឋានខេត្តសៀមរាបមានស្នាដៃល្អយោងតាមបណ្តាញសង្គមរបស់ ការិយាល័យចរាចរណ៍ផ្លូវគោកបានសរសេរថា: ការិយាល័យនគរបាលចរាចរណ៍ផ្លូវគោក នៃស្នងការដ្ឋាននគរបាលខេត្តសៀមរាប សូមធ្វើការផ្សព្បផ្សាយលទ្ធផលនៃការអនុវត្តសេចក្តីណែនាំស្តីពីការកំណត់សិទ្ធិចំពោះជនប...Read more
     លិខិតមិត្តអ្នកអាន
    អាជ្ញាធរចុះរុះរើផ្ទះប្រជាពលរដ្ឋរស់នៅជិត៣០ឆ្នាំដើម្បីពង្រីកផ្លូវ ដោយគ្មានសំណងមួយកាក់មួយសេនអាជ្ញាធរ​ក្រុង​ ហែរហម​អមដោយ​សមត្ថកិច្ច​ចំរុះ និង​ដឹក​នាំដោយ​លោក សោម សម្បត្តិ អភិបាល​រង​ក្រុង​ទទួល​បន្ទុក​ផ្នែក​សណ្តាប់​ធ្នាប់ និង​ចូល​រួម​ដោយ​កញ្ញា ទីវ គឹមកល្យាណ ព្រះ​រាជ​អា​ជ្ញា​រង​សា​លា​ដំ​បូង​ខេត្ត...Read more
    ចម្រៀងបទ ជួយថែព្រៃឈើខ្មែរPost by សារព័ត៌មាន កម្ពុជាសុវណ្ណភូមិ | Kampuchea Sovanphum News....Read more
    អាចទាញយក Windows 10 Technical Preview បានហើយឥឡូវនេះImportant Remember, trying out an early build like this can be risky. That's why we recommend that you don't install the preview on your primary home or business PC. Unexpected PC crashes c...Read more
    ពីថ្ងៃទី ២-៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៤នេះ ប្រទេសកម្ពុជានិងចុះត្រជាក់ខ្លាំងបើយោងតាមការព្យាករណ៍របស់ក្រសួងធនធានទឹក និងឧតុនិយមបានអោយដឹងថា ខ្យល់មូសុងឦសាន ជ្រលងសម្ពាធខ្ពស់ស៊ីបេរី នឹងបង្កើនឥទ្ធិពលខ្លាំងមកលើតំបន់ភាគខាងជើងប្រទេសកម្ពុជា ដែលស្ថានភាពនេះ វានឹងធ្វើឲ្យអាកាសធាតុនៅប្រទេសកម្...Read more
    កុមារជាង ១៣០០០ នាក់ កើតមានជំងឺ​ទឹកនោមផ្អែមនៅអាមេរីកអ្នក​មិន​ឯកោ​ទេប្រសិន​បើ​លោក​អ្នក​មាន​បុត្រ​ធីតា​ធ្វើ​រោគវិនិច្ឆ័យ​ទៅ​កើត​មាន​នូវ​ជំងឺ ទឹកនោម​ផ្អែម​។ ជា​រៀងរាល់ឆ្នាំ នៅ​សហរដ្ឋអាមេរិក មាន​កុមារ​ប្រមាណ​ជាង ១៣០០០ នាក់ កើត​មាន​ជំងឺ​ទឹកនោម​ផ្អែម​ប្រភេទ​...Read more
    វីដេអូឯកសារស្តី​ពី​ រឿង​រាវ​របស់​លោក​ឈុត​វុទ្ធីវីរបុរស់អ្នក​ការពារ​ព្រៃ​ឈើ​លោក ឈុត-វុទ្ធី បាន​លាចាក​លោក​យើង​នេះ​ទៅ​ហើយ​ក្តី តែ​កិត្តិ​នាមដ៏ឧត្តុងឧត្តមល្បីសុះ​សាយ​គ្រប់​ទិស​ទី​ អំ​ពី​ស្នា​ដៃ​របស់​លោក​ នៅ​តែ​ដក់​ជាប់​ក្នុង​ក្រ​អៅ​ហេះ​ដូង​ជន​ជាតិ​ខ្ម...Read more
    លោក មង្គលទីណា តារាចម្រៀងផលិតកម្មថោន បើករថយន្តបុករនាំងដែកដាច់កង់១គ្រាប់ហើយ នៅខំបើករថយន្តរតគេចបន្តទៀតលោក មង្គល​ទីណា តារាចម្រៀង​ផលិតកម្ម​ថោ​នបាន​ បើករថយន្ត​ស៊េរី​ទំនើប​ជ្រុល​បុក​រនាំងដែក​ពុះ​ចែក​ទ្រូវ​បាក់អស់​១០​ផ្ទាំង ដែល​ស្ថិត​តាម​បណ្តោយ​ផ្លូវ​សហព័ន្ធរុស្ស៊ី ទល់មុខ​ព្រលានយន្តហោះ​ពោធិ៍ចិនតុង ស្ថិតក្ន...Read more
    ថ្នាំញៀនសន្ធឹកសន្ធាប់ និងស្ត្រីវៀតណាមម្នាក់ ត្រូវបានសមត្ថកិច្ចឃាត់ខ្លួនស្ត្រី​ជនជាតិ​យួន វ័យ​៦០​ឆ្នាំ​ម្នាក់ ត្រូវបាន​កម្លាំង​នគរបាល​មន្ទីរ​ប្រឆាំង​គ្រឿងញៀន នៃ​អគ្គស្នងការដ្ឋាន​នគរ​បាល​ជាតិ សហការ​ជាមួយ​កម្លាំង​នគរបាល​មូលដ្ឋាន ធ្វើ​ការឃាត់ខ្លួន​ភ្លាមៗ ក្រោយពី​ធ្វើការ​ឆែកឆ...Read more
    កូនប្រុស៤នាក់ពីការភាពក្នុងចំណោមកូនប្រុស៥នាក់ សុំសប្បុរសធម៌ជួយព្យាបាលជំងឺពិការកូនៗផងគ្រួសារ​កសិករ​ក្រីក្រ ដែលមាន​កូនប្រុស​៤​នាក់ សុទ្ធតែ​ពិការ ត្រូវបាន​ក្រុមការងារ​លេខាធិការដ្ឋាន​ក្រុមប្រឹក្សា​ជាតិ​កម្ពុជា ដើម្បី​កុមារ នាំយក​អំណោយ​មួយចំនួន​ទៅ​ផ្តល់ជូន​ដល់ផ្ទះ​របស់គាត់ នៅ​ព្រឹក​ថ្ងៃទី...Read more
    ករណីវាយទូរ ATMនៅក្នុង ផ្សារទំនើបឡាក់គីម៉ល យកលុយរាប់ម៉ឺនដុល្លាប៉ូលិសឃាត់ខ្លួនសន្តិសុខ២នាក់ សួរនាំខេត្តសៀមរាប៖ ទូរដកលុយរបស់ធនាគារចំនួន២របស់ធនាគារកាណាឌីយ៉ានិងធនាគារANZ Royal ដែលដាក់នៅក្នុងផ្សារទំនើបឡាក់គីម៉លត្រូវបានគេវាយកំទេចយកលុយអស់រាប់ម៉ឺនដុល្លា បច្ចុប្បន្នសមត្ថកិច្ចធ្វើការឃាត់ខ្លួនសន្តិសុខចំនួន២...Read more
      ស្វែងរកព័ត៌មាន តាមប្រតិទិន្ន
    ចំនួនអ្នកទស្សនា
    ថ្ងៃនេះ​      10241នាក់
    ម្សិលមិញ    6660នាក់
    សប្ដាហ៍នេះ    59279នាក់
    ខែនេះ    186452នាក់
    ឆ្នាំនេះ   1784688នាក់
    សរុប   32450934នាក់
    ថ្ងៃទី 19 ខែ 05 ឆ្នាំ 2019 ម៉ោង 23:18